W pracy · Wśród ludzi
Granice, asertywność i odpowiedzialność
Odpowiedzialność za siebie a oczekiwania innych
Dlaczego zgadzam się wbrew sobie, choć wiem, że nie chcę? Jak odróżnić własną odpowiedzialność od przejmowania cudzych obowiązków?
- Dla kogo
- zespoły, kadra, grupy dorosłych
- Forma
- stacjonarnie, u zamawiającego albo w Cieszynie
- Czas trwania
- 7 godzin z przerwami
- Status
- Na zamówienie
- Poziom
- bez wcześniejszego przygotowania
„Przecież nie mogę jej odmówić, ona na mnie liczy.”
Zgadzasz się pomóc, choć nie masz już czasu ani sił. Później pojawiają się żal i złość — na drugą osobę, ale także na siebie za kolejną zgodę wbrew własnym potrzebom. Być może znasz ten schemat z pracy, z rodziny albo z relacji, w których inni przyzwyczaili się, że zawsze mogą na Ciebie liczyć.
Granice określają, na co się zgadzamy, czego potrzebujemy i za co bierzemy odpowiedzialność. Odmowa jest jednym ze sposobów ich wyrażania. Trudność pojawia się wtedy, gdy troskę o relację utożsamiamy z obowiązkiem zajmowania się cudzymi sprawami, a własne potrzeby pozostawiamy bez odpowiedzi. W Analizie Transakcyjnej przyglądamy się takim powtarzalnym sytuacjom również przez pryzmat gier psychologicznych i Trójkąta Dramatycznego, z rolami Prześladowcy, Ratownika i Ofiary: pomaganie może z czasem przerodzić się w poczucie krzywdy i wzajemne pretensje.
Sama znajomość technik odmawiania bywa niewystarczająca, jeśli powiedzenie „nie” wywołuje poczucie winy lub obawę przed utratą relacji. Warto wtedy zapytać, jakie przekonania wiążemy z odpowiedzialnością i skąd nauczyliśmy się, że zadbanie o siebie może kogoś krzywdzić. Rozpoznawanie tych przekonań pomaga oddzielać własne zobowiązania od oczekiwań innych — i podejmować decyzje z większą świadomością ich konsekwencji.
Ten warsztat ma sens, jeśli
- ludzie przyjmują zadania, których nie mogą wykonać w terminie, i zgłaszają trudność dopiero po jego przekroczeniu
- ktoś regularnie przejmuje cudze obowiązki i czuje, że nie ma prawa odmówić
- obawa przed pogorszeniem relacji powstrzymuje przed udzieleniem informacji zwrotnej
- osoba, do której wszyscy zwracają się po pomoc, jest coraz bardziej zmęczona i zniechęcona
- odmowa bywa odbierana jako brak lojalności wobec zespołu lub rodziny
- po trudnej rozmowie kontakt na kilka dni ogranicza się do milczenia i unikania siebie
- nikt nie zgłasza zastrzeżeń do decyzji, nawet gdy są niejasne, ryzykowne lub błędne
- dopiero po odejściu kogoś z zespołu okazuje się, ile obowiązków ta osoba brała na siebie
Czym się zajmiemy
- Za co odpowiadam w tej sytuacji, a co należy do drugiej osoby?
- Co dzieje się we mnie i w rozmowie, zanim zgodzę się wbrew sobie?
- Jak jasno wyrazić granicę i pozostać otwartym na rozmowę?
- Co próbuję ochronić, kiedy zgadzam się kosztem własnych potrzeb?
- Jak reaguję, gdy ktoś inny wyznacza mi granicę?
- Jak poradzić sobie z tym, że uzasadniona odmowa może kogoś rozczarować?
- Jakie wcześniejsze doświadczenia i oczekiwania innych stoją za moim „powinienem/powinnam”?
- Jak uzgadniać granice i zakres odpowiedzialności w zespole?
Jak pracujemy
Pracujemy na sytuacjach zgłaszanych przez uczestników, łącząc wspólną rozmowę z ćwiczeniami w parach i małych grupach. Podstawą jest Analiza Transakcyjna, nurt stworzony przez Erica Berne’a. Stany Ja pomagają rozpoznawać powiązania między naszymi myślami, emocjami i zachowaniem w relacji. Trójkąt Dramatyczny, opisany przez Stephena Karpmana w 1968 roku, pozwala przyjrzeć się temu, jak pomaganie przeradza się w wyręczanie i pretensje. Omawiamy także pozycje życiowe — przekonania o sobie i innych określane jako OK–nie OK — oraz nakazy, zakazy i przyzwolenia wpływające na nasze wybory. Każdy decyduje, którymi doświadczeniami chce się podzielić. Obowiązuje zasada poufności: osobiste historie uczestników pozostają w grupie.
Efekty
Podczas warsztatu ćwiczysz rozpoznawanie momentu, w którym przejmujesz cudzą odpowiedzialność, oraz wyrażanie granic w sposób jasny i otwarty na rozmowę. Przyglądasz się też przekonaniom, które utrudniają Ci zadbanie o własne potrzeby. To punkt wyjścia do bardziej elastycznego reagowania w relacjach. Zmiana wieloletniego nawyku wymaga dalszej pracy; ważnym początkiem jest zauważenie go wtedy, gdy wpływa na Twoją decyzję.
Warsztat ma charakter psychoedukacyjny: pomaga zrozumieć omawiane mechanizmy i ćwiczyć umiejętności związane z jego tematem. Nie zastępuje psychoterapii. Jeśli trudności powtarzają się od lat mimo wiedzy i prób zmiany, warto przyjrzeć się potrzebie bardziej pogłębionej pracy. Gdy podczas warsztatu ujawni się taka potrzeba, porozmawiamy o formie wsparcia lepiej dopasowanej do sytuacji.
Jak to organizujemy
Przed warsztatem rozmawiamy o wyzwaniach zespołu lub grupy. Na tej podstawie dopasowuję program. Pracujemy w gronie do 14 osób, aby zachować czas na ćwiczenia w parach i omówienie konkretnych sytuacji. Warsztat odbywa się w miejscu uzgodnionym z zamawiającym lub w Cieszynie, w Fundacji Zielone Pojęcie. Wycenę przygotowuję indywidualnie po spotkaniu.
Kto prowadzi
Katarzyna Wojciechowska
Psychoterapeutka i psychoedukatorka w nurcie Analizy Transakcyjnej, wykładowczyni akademicka i autorka książki o zarządzaniu doświadczeniem klienta. Warsztat realizuje Fundacja Edukacyjno-Rozwojowa Zielone Pojęcie, organizacja pożytku publicznego z Cieszyna, która prowadzi warsztaty, pomoc psychologiczną i mediacje.
Napisz, z jakimi wyzwaniami mierzy się Wasza grupa. Podczas krótkiej rozmowy sprawdzimy, czy ten warsztat odpowiada jej potrzebom.
Zapytaj o warsztat